Die Galliërs zijn onvertaalbare, rare jongens

Tekenaar Albert Uderzo van Asterix heeft op koninginnedag een lintje
gekregen. Zijn kompaan René Goscinny niet; die is al dood sinds 1977. Ook in Nederland en Vlaanderen zijn hun creaties Asterix, Obelix en de andere bewoners van
het Bretonse dorpje uit de Romeinse tijd mateloos populair. En dat terwijl we hier eigenlijk maar een slap aftreksel van de albums krijgen.

Wat wij hier eigenlijk lezen over de avonturen van deze
getekende Galliërs is vaak niet de humor van schrijver René Goscinny en Uderzo.
Heel vaak maakten zij typische Franse grappen, die niet in het Nederlands te
vertalen zijn. Zo zien we bijvoorbeeld in Asterix
in Indusland onze Gallische vrienden
met de Indische fakir Wiesda op een tapijt over de stad Tyrus vliegen. Prompt
worden ze beschoten met pijlen.

Perfect Frans

Onverstoorbaar zegt Wiesda: “Hier dreigt altijd gevaar.” De
vertalers moeten in een extra kadertje uitleggen dat tir schietbaan betekent. Een onvertaalbaar woordgrapje, dus. Dit is
slechts een van de vele voorbeelden. Sommige passages uit de serie ontgaan ons
helemaal. De vertalers proberen dat goed te maken door ze te vervangen voor
andere grappen.

In een artikel in NRC Handelsblad (2000) zegt Asterixvertaler
Frits van der Heide: “Twaalf onvertaalde woordspelingen betekent ernstig
verlies. Als je er daarentegen tien compenseert, mag je als vertaler best
tevreden zijn.” Wie Asterix echt goed wil snappen, moet niet alleen perfect
Frans spreken, maar ook helemaal ingeburgerd zijn in de Franse samenleving.

Rare jongens

Gelukkig hebben wij iets aan Asterix overgehouden, dat de
Fransen niet hebben. Een uitdrukking. Al in de eerste aflevering van de serie
zegt Asterix’ vriend Obelix ergens “Ils
sont fous, ces Romains”.
Letterlijk vertaald: “Ze zijn gek, die Romeinen.”
De vertaler heeft daar “Rare jongens, die Romeinen” van gemaakt. Het werd een
typisch Obelix-zinnetje, dat in de hele reeks vaak terug te vinden is.

Obelix gebruikt de zin ook tegen Goten, Belgen, Iberiërs, Britten en
allerlei andere primitieve lui die de toenmalige wereld bevolkten. Alleen niet
tegen onze voorouders, de Bataven. Dat is maar goed ook, want eigenlijk is dat óns
zinnetje.

bron afbeelding: vanhoutenn.free.fr

Lees ook:Schrijf het zoals je wilt…
Lees ook:Een beetje Napoleon in Groningen
Lees ook:Het was een buitengewoon prettig gesprek
Lees ook:Alaaf!
Lees ook:De taal van miljonairs

Eén reactie op “Die Galliërs zijn onvertaalbare, rare jongens

  1. Bart

    In het Italiaans wordt de zin van Obelix ‘Sono pazzi questi Romani’. Een anagram. SPQR. Senatus PopulusQue Romananus.

      /   Beantwoorden  / 

Geef een reactie

Het e-mailadres wordt niet gepubliceerd. Verplichte velden zijn gemarkeerd met *

Naam

Website

Het kan vijf minuten duren voordat nieuwe reacties zichtbaar zijn.