Jacob Cats toen is Harry Potter nu

Een schilderij van de zeventiende-eeuwer Adriaan van de
Venne gaat op 10 mei onder de hamer bij veilinghuis Christie’s in Amsterdam. Het
schilderij ‘Hoe oolijck, geck en vrolijck’ is gebaseerd op de schrijfsels van
Jacob Cats. De Zeeuwse politicus en veelschrijver uit de tijd van Van de Venne
wordt sinds de negentiende eeuw algemeen beschouwd als een steile rijmelaar met
een altijd geheven vingertje. Terecht?

In onze ogen zeker wel. In deze tijd zitten we niet meer te
wachten op het calvinistische gedram van ‘vadertje Cats’. Maar wij citeren of
parafraseren zijn werk nog regelmatig, ook al hebben we dat niet altijd door. “Melk
op wijn/Geeft venijn/Maar wijn op melk/Is goed voor elk”, dichtte hij ooit. Nog
steeds hoor je vaak “Wijn op bier geeft plezier” en “Melk is goed voor elk”. En
wie is het nu oneens met “Wat niet wilt wat u geschiedt, doet het ook een ander
niet”?

Verder moeten we niet vergeten dat dankzij Cats ook het
gewone volk in de zeventiende eeuw ging lezen. Je had in die tijd veel goede
schrijvers als Joost van den Vondel, P.C. Hooft (nee, die reed geen tractor) en Constatijn
Huygens. Maar die waren voor ‘kleine luyden’ moeilijk toegankelijk. De simpele
rijmpjes van Cats, daar kon iedereen wat mee. Eigenlijk was hij de J.K. Rowling
van zijn tijd. Ook deze schrijfster van Harry Potter heeft een hele generatie aan het lezen gekregen.

De zeventiende-eeuwers vonden de stichtelijke taal van het
vadertje schitterend. Ook na zijn dood beleefden zijn boeken met
levenswijsheden herdruk op herdruk. Pas in de negentiende eeuw, toen een zekere Conrad Busken
Huet het werk van Cats tot de grond toe afbrandde, kwamen er echte scheuren in
de reputatie van de zeventiende-eeuwse schrijver. Busken Huet omschreef het
werk van Cats als volgt:

“Al hetgeen er
onhebbelijks wezen mag in onzen landaard is weleer vleesch geworden in den
persoon van Jacob Cats. Deze godvreezende
moneymaker is de inkarnatie geweest van den
nederlandschen daemon. Met zijne door en door laaghartige moraal, zijne
leuterlievende vroomheid en keutelachtige poëzie, heeft hij onnoemelijk veel
kwaad gesticht. Zijne populariteit is eene nationale ramp geweest. De
verbeelding onzer jeugd heeft hij bezoedeld met zijne kwanswijs zedelijke, doch
in den grond der zaak wellustige verhalen (…)”

Nu lezen alleen nog maar hele stijve protestanten hem serieus. HP/De
Tijd heeft Cats enkele jaren terug zelfs genomineerd als een van de ergste
Nederlanders aller tijden. Hij en vele anderen moesten het afleggen tegen een
zekere Volkert van der G. Nu is Cats geen groot schrijver, maar dit heeft hij allemaal niet verdiend. Want hij
leerde, net zoals Hendrik Conscience in Vlaanderen, zijn volk lezen.

Lees ook:Kater- Duits Russische hoofdpijn
Lees ook:Inktaap voor Otten
Lees ook:De grootste azijnzeikers van de Nederlandse literatuur
Lees ook:De eerste vrouwelijke schrijfster van onze taal
Lees ook:Een boek, verdeeld over weblogs

Geef een reactie

Het e-mailadres wordt niet gepubliceerd. Verplichte velden zijn gemarkeerd met *

Naam

Website

Het kan vijf minuten duren voordat nieuwe reacties zichtbaar zijn.